Προσωπικότητα και γυμναστική: Ο τύπος άσκησης που ταιριάζει περισσότερο στον χαρακτήρα σας, σύμφωνα με μελέτη

Η συνέπεια στη γυμναστική δεν εξαρτάται μόνο από τη θέληση, αλλά ίσως και από την προσωπικότητά σας. Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι ο χαρακτήρας επηρεάζει το είδος και την ένταση της άσκησης που απολαμβάνει περισσότερο κάθε άνθρωπος, γεγονός που μπορεί να κάνει ευκολότερη την υιοθέτηση μιας σταθερής ρουτίνας.

Η ιδανική γυμναστική για κάθε τύπο προσωπικότητας, σύμφωνα με την επιστήμη

Το να εντάξει κανείς τη γυμναστική στην καθημερινότητά του δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Πολλοί ξεκινούν με ενθουσιασμό, όμως δυσκολεύονται να διατηρήσουν τη συνέπεια. Ειδικοί υποστηρίζουν ότι το «κλειδί» ίσως δεν είναι να πιέζεστε περισσότερο, αλλά να επιλέξετε ένα είδος άσκησης που ταιριάζει στην προσωπικότητά σας.

Η δημιουργία μιας νέας συνήθειας απαιτεί χρόνο, επιμονή και σταθερή προσπάθεια. Παράλληλα, όμως, υπάρχουν στρατηγικές που μπορούν να κάνουν τη διαδικασία πιο εύκολη και ευχάριστη. Μία από αυτές είναι η προσαρμογή της προπόνησης στα προσωπικά χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις του κάθε ατόμου.

Με αυτό το σκεπτικό, ερευνητές από το Ηνωμένο Βασίλειο διερεύνησαν αν ορισμένοι τύποι προσωπικότητας προτιμούν διαφορετικές μορφές ή εντάσεις άσκησης και αν αυτό επηρεάζει τη συνέπεια στη γυμναστική. Τα ευρήματα της μελέτης, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology, δίνουν ενδιαφέρουσες απαντήσεις για τη σχέση ανάμεσα στον χαρακτήρα και τη σωματική δραστηριότητα.

Πώς διεξήχθη η επιστημονική μελέτη

Οι ερευνητές επιστράτευσαν αρχικά 132 συμμετέχοντες από το ευρύ κοινό, εκ των οποίων οι 86 ολοκλήρωσαν πλήρως το πρωτόκολλο. Στο πρώτο στάδιο, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο που περιλάμβανε δημογραφικά στοιχεία, την Κλίμακα Αντιλαμβανόμενου Στρες (PSS-10) και μια τροποποιημένη έκδοση του Big Five Inventory (BFI-10). Η κλίμακα PSS-10 αξιολογεί τα επίπεδα άγχους, ενώ το BFI-10 είναι μια σύντομη αξιολόγηση για τον προσδιορισμό των βασικών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας.

Τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας (The Big Five) που αξιολογήθηκαν είναι:

• Εξωστρέφεια (Extraversion)
• Δεκτικότητα / Προσήνεια (Agreeableness)
• Ευσυνειδησία (Conscientiousness)
• Συναισθηματική Σταθερότητα (Emotional Stability)
• Δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες (Openness)

Σημείωση: Η συναισθηματική σταθερότητα σχετίζεται άμεσα με τον νευρωτισμό. Οι άνθρωποι με υψηλό σκορ στη συναισθηματική σταθερότητα έχουν χαμηλό νευρωτισμό· τείνουν να είναι ήρεμοι, ανθεκτικοί και με θετική διάθεση. Αντίθετα, όσοι έχουν χαμηλό σκορ τείνουν να εμφανίζουν νευρωτικά στοιχεία, όπως άγχος, ευερεθιστότητα και έντονες αντιδράσεις στο στρες.

Τα τεστ φυσικής κατάστασης στο εργαστήριο

Μετά τις διαδικτυακές αξιολογήσεις, οι συμμετέχοντες οδηγήθηκαν σε εργαστήριο για τεστ βασικής φυσικής κατάστασης. Αυτά περιελάμβαναν:

• Σύσταση σώματος: Μέτρηση της αναλογίας μυϊκού ιστού προς λιπώδη ιστό.
• Τεστ ενδυνάμωσης: Pushups, σανίδα (planks) και άλματα επί τόπου με τα χέρια στους γοφούς.
• Αερόβια ικανότητα: Δοκιμασία σε στατικό ποδήλατο, αρχικά με μια διαδρομή χαμηλής έντασης και, μετά από 30 λεπτά ξεκούρασης, με μια διαδρομή υψηλής έντασης για τη μέτρηση της VO2peak (μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου, που δείχνει πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί το σώμα το οξυγόνο στην έντονη άσκηση).

Μετά από κάθε συνεδρία, οι συμμετέχοντες βαθμολογούσαν το επίπεδο απόλαυσης από το 1 (καθόλου ευχάριστο) έως το 7 (εξαιρετικά ευχάριστο).

Το πρόγραμμα προπόνησης 8 εβδομάδων

Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες:

• Η ομάδα ελέγχου: Διατήρησε τον κανονικό τρόπο ζωής της, κάνοντας απλώς 10 λεπτά διατάσεις την εβδομάδα.
• Η ομάδα παρέμβασης: Έλαβε έναν παλμογράφο και ένα πρόγραμμα 8 εβδομάδων για το σπίτι, το οποίο περιελάμβανε ποδηλασία και προπόνηση ενδυνάμωσης.

Το πρόγραμμα ποδηλασίας περιλάμβανε τρεις συνεδρίες την εβδομάδα σε τρεις διαφορετικές εντάσεις: χαμηλή ένταση, ένταση κατωφλίου (threshold – το ανώτατο επίπεδο προσπάθειας που μπορείτε να διατηρήσετε σταθερά για περίπου 45-60 λεπτά) και διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης (HIIT). Η συνολική ένταση αυξανόταν σταδιακά με τις εβδομάδες.

Παράλληλα, έκαναν μία προπόνηση ενδυνάμωσης την εβδομάδα, η οποία αποτελούνταν από 3 σετ των 8 επαναλήψεων σε καθίσματα (squats), προβολές (lunges), pushups, κοιλιακούς, άρσεις γαμπών και γέφυρες γλουτών. Καθ’ όλη τη διάρκεια, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν πόσο απολάμβαναν την κάθε προπόνηση.

Πώς η προσωπικότητά σας επηρεάζει την αθλητική σας απόδοση

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα της μελέτης

Με βάση τις μετρήσεις που έγιναν πριν από την έναρξη της παρέμβασης, διαπιστώθηκαν τα εξής:

• Εξωστρέφεια (Extraversion): Αποτέλεσε προγνωστικό παράγοντα για υψηλότερη μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (VO2peak), υψηλότερο αναερόβιο κατώφλι (το μέγιστο σημείο έντασης της άσκησης στο οποίο το σώμα μπορεί ακόμα να απομακρύνει το γαλακτικό οξύ εξίσου γρήγορα με την ταχύτητα παραγωγής του) και μεγαλύτερη μέγιστη ισχύ.
• Ευσυνειδησία (Conscientiousness): Συνδέθηκε με την ολοκλήρωση περισσότερων κάμψεων (pushups), μεγαλύτερη διάρκεια στη σανίδα (plank), περισσότερες ώρες εβδομαδιαίας σωματικής δραστηριότητας και χαμηλότερο ποσοστό σωματικού λίπους.
• Νευρωτισμός (Neuroticism): Προέβλεψε χειρότερους χρόνους αποκατάστασης των καρδιακών παλμών (το πόσο γρήγορα επανέρχεται ο καρδιακός ρυθμός στα επίπεδα ηρεμίας μετά την άσκηση), ανεξάρτητα από το επίπεδο της φυσικής κατάστασης.
• Συμμετοχή σε αθλητικούς συλλόγους: Όσοι ήταν μέλη σε συλλόγους αντοχής (όπως δρομικοί σύλλογοι) παρουσίασαν υψηλότερα ποσοστά εξωστρέφειας και ευσυνειδησίας.

Προσωπικότητα και απόλαυση της άσκησης

Η μελέτη εξέτασε πώς τα διαφορετικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας επηρεάζουν το πόσο απολαμβάνει κανείς τη γυμναστική:

• Όσοι είχαν υψηλότερη βαθμολογία στον νευρωτισμό δήλωσαν ότι απόλαυσαν λιγότερο τις εργαστηριακές συνεδρίες χαμηλής έντασης και την ποδηλασία ένταση κατωφλίου.
• Η εξωστρέφεια συνδέθηκε με μεγαλύτερη απόλαυση στο τεστ VO2peak και στις συνεδρίες υψηλής έντασης (HIIT).
• Η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες (openness) και η συνεργατικότητα (agreeableness) προέβλεψαν μεγαλύτερη απόλαυση για τις μεγάλες και χαμηλής έντασης διαδρομές.

Συνέπεια στο πρόγραμμα γυμναστικής και συμμετοχή

• Οι συμμετέχοντες με υψηλό νευρωτισμό είχαν λιγότερες πιθανότητες να καταγράφουν τα δεδομένα των καρδιακών τους παλμών κατά τη διάρκεια της παρέμβασης των 8 εβδομάδων.
• Οι εξωστρεφείς συμμετέχοντες ήταν λιγότερο συνεπείς στην προσέλευση για τις τελικές μετρήσεις μετά την παρέμβαση.
• Αντίθετα, όσοι είχαν υψηλή βαθμολογία στη δεκτικότητα ήταν πιο πιθανό να εμφανιστούν στις τελικές μετρήσεις.

Τα συμπεράσματα της παρέμβασης 8 εβδομάδων

Μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, διαπιστώθηκαν τα εξής:

• Μείωση του στρες: Οι συμμετέχοντες με υψηλό νευρωτισμό ήταν οι μόνοι που παρουσίασαν αισθητή μείωση του στρες χάρη στο πρόγραμμα.
• Συνολική βελτίωση: Όλοι οι συμμετέχοντες, ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους, εμφάνισαν σημαντική αύξηση στις εβδομαδιαίες ώρες άσκησης, στη VO2peak, στη μέγιστη ισχύ, στον αριθμό των pushups και στη διάρκεια της σανίδας.
• Ειδικές παρατηρήσεις: Οι ευσυνείδητοι συμμετέχοντες εμφάνισαν μικρότερη βελτίωση στη μέγιστη ισχύ, ενώ οι εξωστρεφείς είχαν μεγαλύτερη αύξηση στο RERpeak (δείκτης αναπνευστικής ανταλλαγής, που μετρά την ένταση και την προσπάθεια κατά τη διάρκεια ενός τεστ άσκησης).

Η ψυχολογική εξήγηση για το HIIT: Άνθρωποι με υψηλό νευρωτισμό ή εξωστρέφεια έτειναν να προτιμούν τις προπονήσεις υψηλής έντασης. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι άνθρωποι με νευρωτικές τάσεις ανέχονται καλύτερα μια προπόνηση HIIT (Διαλειμματική Προπόνηση Υψηλής Έντασης) από μια μεγάλη σε διάρκεια, έντονη προπόνηση. Στη δεύτερη περίπτωση, ο εγκέφαλος έχει τον χρόνο να αναπτύξει άγχος, ανησυχία και αρνητικό εσωτερικό διάλογο, επηρεάζοντας την απόδοση.

Από την άλλη, οι ευσυνείδητοι άνθρωποι γυμνάζονται κυρίως για τα οφέλη που προσφέρει η άσκηση στην υγεία. Είναι άτομα προσανατολισμένα στον στόχο· αν θέσουν ως στόχο να προπονηθούν για 6 μήνες για έναν μαραθώνιο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα τον πετύχουν.

Περιορισμοί της μελέτης

Η μελέτη είχε ορισμένους περιορισμούς που πρέπει να ληφθούν υπόψη:

• Το 70% των συμμετεχόντων ήταν εξαρχής ανοιχτόμυαλοι, ευσυνείδητοι και συναισθηματικά σταθεροί, γεγονός που δημιουργεί κάποια μεροληψία στο δείγμα.
• Αν και εξετάστηκαν τα βασικά χαρακτηριστικά των Big Five, δεν ελήφθησαν υπόψη δευτερεύοντα στοιχεία προσωπικότητας, όπως η επιμονή ή το γενικευμένο άγχος.
• Η έρευνα περιλάμβανε μόνο ποδηλασία και ασκήσεις με το βάρος του σώματος. Αυτό περιορίζει τις αντιδράσεις των συμμετεχόντων μόνο σε αυτά τα είδη άσκησης (αν για παράδειγμα σιχαίνεστε το ποδήλατο, δεν πρόκειται να απολαύσετε καμία από τις παραλλαγές έντασης).

Πώς εφαρμόζονται αυτά στην καθημερινή ζωή

Αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι ορισμένοι τύποι προσωπικότητας ενδέχεται να απολαμβάνουν συγκεκριμένα επίπεδα έντασης στην άσκηση περισσότερο από άλλους. «Εντοπίσαμε μερικές ξεκάθαρες συνδέσεις ανάμεσα στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και στο είδος άσκησης που απολάμβαναν περισσότερο οι συμμετέχοντες», αναφέρει σε δελτίο τύπου η Flaminia Ronca, Ph.D., μία από τις συγγραφείς της μελέτης. «Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς θα μπορούσαμε ενδεχομένως να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη γνώση για να προσαρμόσουμε τις συστάσεις σωματικής δραστηριότητας στον καθένα ξεχωριστά – βοηθώντας τον, έτσι, να γίνει και να παραμείνει πιο δραστήριος».

Αν και η έρευνα προσφέρει μια ματιά στο “τι” και το “γιατί” αυτών των θεμάτων, προφανώς δεν χρειάζεστε ένα τεστ προσωπικότητας ή μια επιστημονική μελέτη για να καταλάβετε ποια σωματική δραστηριότητα σας ευχαριστεί. Ωστόσο, αυτά τα αποτελέσματα σας δίνουν πιθανές εξηγήσεις για τους λόγους που ίσως αντιπαθείτε ορισμένους τύπους άσκησης, συγκεκριμένα επίπεδα έντασης ή διάρκειας. Μάλιστα, μπορείτε πλέον να χρησιμοποιήσετε την προσωπικότητά σας ως δικαιολογία, αν κάποιος προσπαθήσει να σας πιέσει να κάνετε μια δραστηριότητα που δεν σας αρέσει!

Ομαδική vs Ατομική προπόνηση: Τι σας ταιριάζει περισσότερο

Όταν ψάχνετε για δραστηριότητες που θα απολαύσετε, υπάρχουν μερικοί ακόμη παράγοντες που πρέπει να λάβετε υπόψη. Για παράδειγμα:

• Είστε ομαδικός παίκτης; Αν σας αρέσει η παρέα και η συνεργασία, σκεφτείτε τα ομαδικά προγράμματα γυμναστικής (group fitness). Επιλέξτε το είδος και την ένταση με βάση την προσωπικότητα και το επίπεδο της φυσικής σας κατάστασης. Η ομαδική προσωπική προπόνηση (group personal training) είναι επίσης μια εξαιρετική επιλογή. Εναλλακτικά, μπορείτε να εγγραφείτε σε μια τοπική αθλητική ομάδα ή σε έναν σύλλογο τρεξίματος ή ποδηλασίας.
• Προτιμάτε την ανεξαρτησία σας; Αν δεν σας ελκύουν οι ομάδες, προτιμήστε δραστηριότητες που μπορείτε να κάνετε μόνοι σας ή με έναν φίλο. Ίσως επίσης να βρείτε ιδανικό το personal training (one-on-one).

Τι να κάνετε αν μισείτε τη γυμναστική

Αν ανήκετε στο στρατόπεδο του «μισώ τη γυμναστική», αναζητήστε τρόπους να κινείστε περισσότερο στην καθημερινότητά σας. Η ουσιαστική κίνηση δεν χρειάζεται απαραίτητα να έχει τη μορφή δομημένης άσκησης για να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία.

Μερικές απλές ιδέες για καθημερινή κίνηση:

• Σηκωθείτε από το γραφείο σας κάθε 30 λεπτά και περπατήστε στον χώρο για ένα ή δύο λεπτά.
• Προτιμήστε τις σκάλες αντί για το ασανσέρ.
• Γίνετε σκόπιμα… λιγότερο αποτελεσματικοί: Για παράδειγμα, μεταφέρετε μόνο μία ή δύο σακούλες με ψώνια τη φορά από το αυτοκίνητο στο σπίτι, ώστε να κάνετε περισσότερες διαδρομές.
• Δυναμώστε τη μουσική την ώρα που κάνετε δουλειές του σπιτιού και χορέψτε με την ηλεκτρική σκούπα ή το ξεσκονόπανο.

Το παν είναι να κινείτε το σώμα σας περισσότερο. Με τον καιρό, καθώς η κίνηση θα σας γίνεται πιο οικεία και άνετη, μπορεί να διαπιστώσετε ότι είστε έτοιμοι να κάνετε το βήμα προς μια πιο συστηματική προπόνηση.