«Ενεργή μάχη»: ΚΥΣΕΑ για τις πυρκαγιές
Το πρώτο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών με τον συμβολικό τίτλο «Ενεργή μάχη», εισάγοντας σημαντικές αλλαγές όσον αφορά την πρόληψη και τη διαχείριση των κινδύνων στο πεδίο.
Στόχος του νομοσχεδίου είναι να θεμελιώσει μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία: η φωτιά αντιμετωπίζεται πριν από την εκδήλωσή της, οι κανόνες ανάληψης επιχειρησιακής δράσης προϋπάρχουν και η ζημιά περιορίζεται πριν γίνει μη αναστρέψιμη. Στο πλαίσιο αυτό, το νομοσχέδιο προβλέπει εμπλοκή του Στρατού στο επιχειρησιακό σχέδιο διαχείρισης πυρκαγιών, περαιτέρω ενεργοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, τη σύσταση επιτροπών για τον πλημμυρικό κίνδυνο, αλλά και το καινοτόμο προληπτικό μέτρο προδιαγεγραμμένης καύσης που ήδη εφαρμόζεται σε πολλές χώρες της Ευρώπης.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η θέσπιση στρατηγικού σχεδίου ολοκληρωμένης διαχείρισης δασικών πυρκαγιών με δεκαετή διάρκεια και έγκριση από το ΚΥΣΕΑ. Το σχέδιο αυτό πρόκειται να αποτελέσει ένα μακροχρόνιο, υψηλού επιπέδου πλαίσιο κατευθύνσεων, το οποίο εγκρίνεται από το ΚΥΣΕΑ και αποτυπώνει τους στόχους για την πρόληψη, την ετοιμότητα, την επιχειρησιακή απόκριση και την αποκατάσταση έπειτα από δασικές πυρκαγιές.
Πρόκειται για έναν εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό μακράς πνοής, που υπερβαίνει τις ετήσιες πολιτικές προτεραιότητες και τις κυβερνητικές θητείες, εισάγοντας μια συνεκτική πολιτική δεκαετίας. Οι Ενοπλες Δυνάμεις εντάσσονται στον σχεδιασμό στο κομμάτι που αφορά τη συνδρομή τους στις επιχειρήσεις πολιτικής προστασίας.
Το σχέδιο ιεραρχεί ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό, μέσα, υποδομές, εκπαίδευση και τεχνολογίες, καθορίζει επενδυτικές προτεραιότητες και περιλαμβάνει δείκτες απόδοσης, ώστε να παρακολουθείται συστηματικά η εφαρμογή του. Σε αυτό περιλαμβάνονται: α) Η προμήθεια νέων επίγειων, εναέριων και πλωτών μέσων πυρόσβεσης, β) Ο προγραμματισμός συντήρησης, υποστήριξης και απόσυρσής τους, γ) Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών και ψηφιακών εργαλείων πρόβλεψης, ανίχνευσης και διαχείρισης κινδύνου, δ) Η ενίσχυση της εκπαίδευσης του προσωπικού, ε) Οι μηχανισμοί αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος και στήριξης των τοπικών κοινωνιών έπειτα από μεγάλες καταστροφές.
Δίκτυο συντονιστικών κέντρων
Ενα συνεκτικό δίκτυο συντονιστικών κέντρων και κανόνων εμπλοκής δημιουργείται για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση και τη διαχείριση των φυσικών καταστροφών. Σε κάθε Περιφερειακή Πυροσβεστική Διοίκηση θα λειτουργεί ένα Επιχειρησιακό Κέντρο Συμβάντων, το οποίο θα διασυνδέεται άμεσα με το Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων (ΕΣΚΕΔΙΚ). Αυτή η διάρθρωση διασφαλίζει ότι, από το τοπικό επίπεδο μέχρι το εθνικό, όλοι οι εμπλεκόμενοι μοιράζονται την ίδια «εικόνα» της κατάστασης σε πραγματικό χρόνο, με στόχο την ταχύτερη και την ορθότερη λήψη αποφάσεων. Παράλληλα, εισάγονται τυποποιημένα πρωτόκολλα διοίκησης και επιχειρησιακής ανταπόκρισης, ένα είδος κοινής δράσης για το Πυροσβεστικό Σώμα, κατά τα πρότυπα του διεθνώς δοκιμασμένου Incident Command System (ICS). Με τους νέους κανόνες εμπλοκής, κάθε πυροσβέστης και στέλεχος θα γνωρίζει εκ των προτέρων ποια είναι η διαδικασία κινητοποίησης και ποιος δίνει κάθε εντολή, στοιχείο κρίσιμο για την αποφυγή σύγχυσης τις κρίσιμες πρώτες ώρες μιας καταστροφής.
Τοπική αυτοδιοίκηση
Καθοριστική είναι και η συμβολή της τοπικής αυτοδιοίκησης στον νέο επιχειρησιακό σχεδιασμό που προβλέπει το νομοσχέδιο, καθώς για κάθε δήμο και περιφέρεια της χώρας θα πρέπει να εισάγονται υποχρεωτικά σχέδια πρόληψης πυρκαγιών. Αυτά δεν θα αποτελούν τυπικά έγγραφα που παραμένουν στα συρτάρια, αλλά θα περιλαμβάνουν χαρτογράφηση κρίσιμων περιοχών αντιπυρικής σημασίας, καταγραφή κρίσιμων σημείων κινδύνου, πρόβλεψη οδικών αξόνων διαφυγής, καθορισμό σημείων υδροληψίας, λίστες διαθέσιμων μηχανημάτων έργου και τεχνικών μέσων, ακόμα και πίνακες με τα συνεργεία που μπορούν να εκτελέσουν άμεσες εργασίες καθαρισμού.
Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε νομική υποχρέωση για την εκπόνηση ειδικών σχεδίων πρόληψης πυρκαγιών από τους δήμους, αλλά μόνο γενικά σχέδια διαχείρισης κινδύνων, όπως ο «Ιόλαος». Η κατάρτιση ειδικών σχεδίων πρόληψης θεσμοθετείται για πρώτη φορά με το νέο νομοσχέδιο.
Την ίδια στιγμή, καθιερώνεται η υποχρέωση εκπόνησης σχεδίων πλημμυρικού κινδύνου από τους δήμους. Παρά το γεγονός ότι το 87,7% των δήμων έχει αντιμετωπίσει καταστροφές την τελευταία δεκαετία, μόλις το 26,1% έχει εκπονήσει στρατηγικές μελέτες πρόβλεψης και αξιολόγησης κινδύνου των πλημμυρών.
Παράλληλα, θεσπίζεται για πρώτη φορά ένα συνεκτικό πλαίσιο πρόληψης που δίνει προτεραιότητα στους δύο βασικούς κινδύνους για τις τοπικές κοινωνίες, τις δασικές πυρκαγιές και τις πλημμύρες. Το πλαίσιο είναι προσαρμοσμένο στις γεωγραφικές, πληθυσμιακές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες κάθε δήμου, όπως μικροί νησιωτικοί ή ορεινοί δήμοι, μέσω της συνδρομής των επιστημονικών οργάνων της ΚΕΔΕ, αλλά και άλλων φορέων ή ΑΕΙ με γνώση της τοπικότητας της πολιτικής προστασίας. Ενα πρόσθετο «εργαλείο» πρόληψης για τα πλημμυρικά φαινόμενα είναι η σύσταση ειδικής επιτροπής εκτίμησης πλημμυρικού κινδύνου. Η νέα επιτροπή θα στελεχώνεται με εξειδικευμένους υδρολόγους και επιστήμονες που γνωρίζουν τη συμπεριφορά των υδάτων, τις αλληλεπιδράσεις με τις τοπικές υποδομές και τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Προδιαγεγραμμένη καύση
Το πλέον καινοτόμο ίσως μέτρο είναι η θεσμοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης. Για πρώτη φορά το ελληνικό δίκαιο θα επιτρέπει ρητά την ελεγχόμενη χρήση της φωτιάς ως εργαλείου πρόληψης. Υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με κατάλληλο σχεδιασμό, οι αρμόδιες υπηρεσίες θα μπορούν να προβαίνουν σε προγραμματισμένες καύσεις μικρής κλίμακας, ώστε να μειώνεται η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη στα δάση πριν από την αντιπυρική περίοδο. Η πρακτική αυτή -αν και πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα- εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στον ευρωπαϊκό Νότο. Η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Γαλλία διαθέτουν ήδη πλαίσιο για τη προδιαγεγραμμένη ή συντεταγμένη καύση ως μέρος της στρατηγικής δασοπροστασίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται παράλληλα στην αναβάθμιση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ). Η αντιμετώπιση των εμπρησμών αναβαθμίζεται πλέον σε ζήτημα μέγιστης επιχειρησιακής προτεραιότητας, ώστε η χάραξη της πολιτικής δασοπυρόσβεσης να βασίζεται στη διερεύνηση των πραγματικών αιτιών των πυρκαγιών. Ετσι, δημιουργείται μια ολοκληρωμένη δομή με σύγχρονες ανακριτικές μονάδες, μητρώο πιστοποιημένων πραγματογνωμόνων και νέο κανονισμό λειτουργίας.
Ακόμη, με αφορμή τα επιχειρησιακά διδάγματα των κρίσεων των προηγούμενων ετών, θα συσταθεί μια ανεξάρτητη επιστημονική επιτροπή αποτελούμενη από καθηγητές πανεπιστημίου, για την αξιολόγηση των μέγα πυρκαγιών (άνω των 100.000 καμένων στρεμμάτων).
«Να αλλάξουμε και εμείς»
Τη βεβαιότητα ότι το συνεχώς μεταβαλλόμενο οικοσύστημα, εξαιτίας της κλιματική κρίσης, επιβάλλει νέα επιχειρησιακά μοντέλα αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών εκφράζει στη Realnews ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης. «Στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Χρειαζόμαστε σχέδιο, πρόληψη και πολλή δουλειά. Οι κλιματικές συνθήκες αλλάζουν και μαζί τους πρέπει να αλλάξουμε και εμείς, προσαρμοζόμενοι στη νέα πραγματικότητα των πολυπαραγοντικών κρίσεων. Το σχέδιο νόμου έρχεται ως αποτέλεσμα της άντλησης διδαγμάτων από τη μέχρι σήμερα λειτουργία του εθνικού μηχανισμού και φιλοδοξεί να δώσει απαντήσεις στα ζητήματα των ανθρώπων της πρώτης γραμμής, αλλά και στις αγωνίες των τοπικών κοινωνιών που έχουν την εμπειρική γνώση».