Γιατί κάποιοι άνθρωποι μιλούν στον ύπνο τους – Ειδικός εξηγεί τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Τι πραγματικά συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κοιμόμαστε και γιατί ορισμένοι άνθρωποι μιλούν στον ύπνο τους; Ο Michael R. Nadorff, Καθηγητής Ψυχολογίας στο Mississippi State University, μελετά εδώ και χρόνια τον ύπνο και τις παραϋπνίες — συμπεριφορές που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, όπως η υπνολαλία και η υπνοβασία.

Ο ειδικός εξηγεί τι γνωρίζουμε σήμερα για την ομιλία κατά τον ύπνο, πόσο συχνό είναι το φαινόμενο και πότε μπορεί να χρειάζεται περισσότερη προσοχή.

Τι συμβαίνει στο σώμα και τον εγκέφαλο όταν κοιμόμαστε

Ο ύπνος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, όμως πολλά από όσα συμβαίνουν όσο κοιμόμαστε παραμένουν άγνωστα. Γιατί βλέπουμε όνειρα; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι μιλούν στον ύπνο τους; Και τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της νύχτας;

Ο Michael R. Nadorff, Καθηγητής Ψυχολογίας στο Mississippi State University, μελετά εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες τον ύπνο και τις λεγόμενες παραϋπνίες (parasomnias) — συμπεριφορές και καταστάσεις που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, όπως η υπνολαλία, η υπνοβασία και οι εφιάλτες.

Όπως εξηγεί, τέτοια φαινόμενα είναι αρκετά συνηθισμένα και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας. Ωστόσο, όταν εμφανίζονται συχνά και επηρεάζουν την καθημερινότητα, μπορεί να χρειάζονται αξιολόγηση από ειδικό.

Τα στάδια του ύπνου

Ο ύπνος δεν αποτελεί μια ενιαία και αδιάκοπη κατάσταση. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο εγκέφαλος και το σώμα περνούν διαδοχικά από διαφορετικά στάδια.

Στάδιο REM (Rapid Eye Movement)

Περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού ύπνου αποτελείται από το στάδιο REM (ταχεία κίνηση των ματιών). Αυτό είναι το στάδιο στο οποίο εμφανίζονται τα περισσότερα όνειρα, ειδικά τα πιο ζωντανά.

Στάδιο Non-REM

Ο ύπνος Non-REM, ο οποίος περιλαμβάνει τα βαθύτερα στάδια, καλύπτει συνήθως το 75% με 80% της νύχτας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό στάδιο όπου οι λειτουργίες του οργανισμού επιβραδύνονται ουσιαστικά, επιτρέποντας στο σώμα να ξεκουραστεί και να επιδιορθώσει τις φθορές του.

Αρχιτεκτονική του ύπνου 

Οι ειδικοί ονομάζουν το σύνολο αυτών των σταδίων «αρχιτεκτονική του ύπνου». Κάθε άνθρωπος ολοκληρώνει αυτούς τους κύκλους σταδίων περίπου κάθε 90 λεπτά κατά τη διάρκεια της νύχτας:

• Πρώτες ώρες: Ο ύπνος Non-REM κυριαρχεί αμέσως μόλις αποκοιμηθείτε.
• Πρωινές ώρες: Το ποσοστό του ύπνου REM αυξάνεται αισθητά καθώς πλησιάζει η ώρα που θα ξυπνήσετε.

Γιατί είναι απαραίτητος ο ύπνος

Όλα τα θηλαστικά —από τους ποντικούς και τις γάτες μέχρι τους ελέφαντες— φαίνεται να κοιμούνται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι ο ύπνος είναι θεμελιώδης για πολλούς λόγους:

• Ενίσχυση μνήμης: Όσο κοιμάστε, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και ισχυροποιεί τις αναμνήσεις ώστε να αποθηκευτούν μακροπρόθεσμα.
• Ανάπτυξη: Στα παιδιά, η σωματική ανάπτυξη συντελείται κυρίως κατά τη διάρκεια του ύπνου.
• Ενίσχυση ανοσοποιητικού: Είναι μία από τις περιόδους που το ανοσοποιητικό σύστημα βρίσκεται στη μέγιστη δραστηριότητά του.

Με απλά λόγια, ο ύπνος είναι η πολυτιμότερη ευκαιρία του εγκεφάλου και του σώματος να «φορτίσουν τις μπαταρίες τους» και να αυτοσυντηρηθούν.

Πόσες ώρες ύπνου χρειάζονται τα παιδιά και οι έφηβοι

Οι γιατροί συνιστούν συγκεκριμένες ώρες ξεκούρασης ανάλογα με την ηλικία:

1. Έφηβοι: 8–10 ώρες ανά νύχτα.
2. Παιδιά 6–12 ετών: 9–12 ώρες ανά νύχτα.
3. Μικρά παιδιά 3–5 ετών: 10–13 ώρες ανά νύχτα.

Γιατί μιλάμε στον ύπνο μας; Όλη η αλήθεια πίσω από τη υπνολαλία

Παρόλο που ένας άνθρωπος που κοιμάται φαίνεται εντελώς «απενεργοποιημένος» για τη νύχτα, ο εγκέφαλός του παραμένει ενεργός. Διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται και εκτελούν διάφορες λειτουργίες σε διαφορετικές φάσεις της νύχτας.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η υπνολαλία (το να μιλάει κανείς στον ύπνο του) συμβαίνει όταν τα τμήματα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνα για τη γλώσσα και την ομιλία παραμένουν ενεργά, ενώ τα τμήματα που φυσιολογικά θα εμπόδιζαν το στόμα να μιλήσει σωματικά βρίσκονται σε κατάσταση ύπνου.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, όσα λέγονται στον ύπνο δεν είναι καν ολοκληρωμένες λέξεις. Συνήθως πρόκειται για μουρμουρητά, γέλια ή ψιθύρους. Εάν κάποιος που κοιμάται χρησιμοποιήσει λέξεις, η πιο συχνή είναι η λέξη «όχι» – που καλύπτει περίπου το 5% όλων των λέξεων που λέγονται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Όταν διατυπώνονται λέξεις, συχνά πρόκειται για ερωτήσεις και, μερικές φορές, βωμολοχίες. Σπάνια τα όσα λέγονται είναι ευγενικά, ενώ συχνά ακούγεται σαν το άτομο να τσακώνεται με κάποιον.

Κάποιες φορές, η υπνολαλία μπορεί να μοιάζει με κανονική συζήτηση. Το άτομο μπορεί να κάνει παύσεις, σαν να περιμένει την απάντηση του συνομιλητή του, ακόμη κι αν βρίσκεται μόνο του στο δωμάτιο. Οι ερευνητές θεωρούν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ομιλία μπορεί να σχετίζεται με την εγκεφαλική δραστηριότητα και το περιεχόμενο των ονείρων εκείνη τη στιγμή.

Μελέτες σε εργαστήρια ύπνου έχουν δείξει ότι η ομιλία κατά τον ύπνο, ιδιαίτερα στη φάση REM, μπορεί να παρουσιάζει αντιστοιχίες με την ονειρική εμπειρία, αν και η σχέση μεταξύ όσων λέμε και όσων ονειρευόμαστε δεν είναι απόλυτη.

Είναι πιθανό να αλληλεπιδράσετε πραγματικά με κάποιον που μιλάει στον ύπνο του. Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι περίπου τις μισές φορές, όποιος μιλάει στον ύπνο του, θα απαντήσει σε μια προφορική ερώτηση ή πρόταση. Ωστόσο, μην ενθουσιάζεστε ότι μπορείτε να τον κάνετε να αποκαλύψει μυστικά ή πράγματα που δεν θέλει να πει. Δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν μιλάμε στον ύπνο μας

Αν και δεν υπάρχει ακόμη τεράστιος όγκος έρευνας για την υπνολαλία, φαίνεται ότι το φαινόμενο αυτό μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε στάδιο του ύπνου. Μελέτες υποδηλώνουν ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ του ύπνου των ανθρώπων που μιλάνε στον ύπνο τους και εκείνων που δεν το κάνουν. Για παράδειγμα, μία έρευνα διαπίστωσε ότι όσοι παρουσιάζουν υπνολαλία κοιμούνται πάνω από μία μισή ώρα λιγότερο ανά νύχτα και πραγματοποιούν περίπου τη μισή ποσότητα ύπνου REM σε σύγκριση με τους υπόλοιπους.

Γιατί συμβαίνει αυτό: Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι ο εγκέφαλος δεν περνά σε κατάσταση ύπνου στο σύνολό του την ίδια στιγμή. Κατά τη διάρκεια των διαφορετικών σταδίων του ύπνου, ορισμένες περιοχές μπορεί να παραμένουν περισσότερο ενεργές από άλλες.

Στην περίπτωση της υπνολαλίας, φαίνεται ότι τα εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την παραγωγή και την επεξεργασία της γλώσσας μπορούν να παραμένουν ενεργά, ενώ οι μηχανισμοί που συνήθως περιορίζουν την εκούσια ομιλία δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο όπως όταν είμαστε ξύπνιοι.

Πόσο συχνή είναι η υπνολαλία

Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα συνηθισμένο, καθώς πάνω από τα δύο τρίτα των ανθρώπων μιλούν στον ύπνο τους κάποια στιγμή στη ζωή τους. Δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας αν έχει συμβεί και σε εσάς, αν και αυξάνει την πιθανότητα να εμφανίσετε και άλλες παραϋπνίες, όπως η υπνοβασία.

Η υπνολαλία είναι πολύ πιο συχνή στην παιδική ηλικία. Οι ερευνητές δεν κατανοούν πλήρως το γιατί, αλλά γνωρίζουμε ότι τα παιδιά διανύουν περισσότερο χρόνο στον λεγόμενο ύπνο βραδέων κυμάτων (non-REM). Το ποσοστό αυτού του σταδίου ύπνου μειώνεται καθώς μεγαλώνουμε, οπότε είναι πιθανό η μείωση της υπνολαλίας να σχετίζεται με αυτή την αλλαγή στη δομή του ύπνου.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε

Βλέποντας τη συνολική εικόνα, η υπνολαλία θεωρείται απολύτως φυσιολογική. Ωστόσο, εάν ενοχλείστε από αυτήν – ή από άλλες παραϋπνίες, όπως η υπνοβασία, οι νυχτερινοί τρόμοι ή η νυχτερινή ενούρηση – θυμηθείτε ότι όλες αυτές οι καταστάσεις γίνονται λιγότερο συχνές όσο μεγαλώνετε. Επιπλέον, υπάρχουν κατάλληλες θεραπείες που μπορείτε να λάβετε από έναν ειδικό ψυχολόγο ύπνου.

Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η υπνολαλία, καθώς και αρκετές άλλες παραϋπνίες, εμφανίζονται συχνότερα όταν είστε υπερβολικά κουρασμένοι. Την επόμενη φορά λοιπόν που θα μιλήσετε στον ύπνο σας, να ξέρετε ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας – είναι απλώς ένα σημάδι ότι πρέπει να αναπληρώσετε τις ώρες ύπνου που έχετε χάσει.