Αυτοδιοικητικές εκλογές: Πώς θα ψηφίζουμε και πώς θα εκλεγούν δήμαρχος και δημοτικοί σύμβουλοι –

 

Σαρωτικές αλλαγές φέρνει στο εκλογικό σύστημα των δήμων και των Περιφερειών ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος βρίσκεται ήδη σε φάση δημόσιας διαβούλευσης, καθώς εισάγεται η εναλλακτική ψήφος, καταργείται ουσιαστικά η ανάγκη δεύτερης Κυριακής και διαμορφώνεται νέο πλαίσιο για την κατανομή των εδρών στα δημοτικά συμβούλια.

Το νέο σύστημα επιχειρεί να συνδυάσει δύο βασικούς στόχους, από τη μία την ανάδειξη διοίκησης από την πρώτη εκλογική διαδικασία και από την άλλη τη δυνατότητα του εκλογέα να δηλώσει όχι μόνο την πρώτη του επιλογή, αλλά και έναν εναλλακτικό συνδυασμό, εφόσον το επιθυμεί. Στην πράξη, ο ψηφοφόρος θα παίρνει το ψηφοδέλτιο του συνδυασμού που επιλέγει, θα βάζει σταυρούς στους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους και, αν θέλει, θα μπορεί να δηλώνει και μία εναλλακτική ψήφο υπέρ άλλου συνδυασμού. Η εναλλακτική ψήφος δεν είναι υποχρεωτική. Αν ο ψηφοφόρος δεν τη συμπληρώσει, το ψηφοδέλτιο παραμένει έγκυρο. Η ψήφος του μετρά κανονικά υπέρ του συνδυασμού που επέλεξε, απλώς δεν μεταφέρεται σε άλλον συνδυασμό σε περίπτωση που χρειαστεί δεύτερο στάδιο προσμέτρησης.

Πώς θα βγαίνουν δήμαρχος και δημοτικοί σύμβουλοι

Το κρίσιμο όριο για την εκλογή δημάρχου είναι το 42% συν μία ψήφο. Αν ένας συνδυασμός συγκεντρώσει αυτό το ποσοστό από την πρώτη καταμέτρηση, ο επικεφαλής του εκλέγεται δήμαρχος. Αν κανένας συνδυασμός δεν φτάσει το 42% συν μία ψήφο, τότε δεν ακολουθεί δεύτερος γύρος με νέα κάλπη. Αντί γι’ αυτό, ενεργοποιείται το δεύτερο στάδιο προσμέτρησης, στο οποίο λαμβάνονται υπόψη οι εναλλακτικές ψήφοι.

Για παράδειγμα, σε έναν δήμο όπως η Τριφυλία, αν ο Συνδυασμός Α λάβει 38%, ο Συνδυασμός Β 34%, ο Συνδυασμός Γ 20% και ο Συνδυασμός Δ 8%, κανείς δεν εκλέγεται απευθείας, αφού κανείς δεν έχει ξεπεράσει το 42% συν μία ψήφο. Σε αυτή την περίπτωση, εξετάζονται οι εναλλακτικές ψήφοι. Αν οι ψηφοφόροι των συνδυασμών Γ και Δ έχουν δηλώσει ως δεύτερη επιλογή τον Α ή τον Β, αυτές οι ψήφοι προστίθενται στους δύο πρώτους συνδυασμούς. Έτσι, ο τελικός νικητής μπορεί να είναι είτε ο πρώτος της αρχικής καταμέτρησης είτε ο δεύτερος, αν συγκεντρώσει περισσότερες εναλλακτικές ψήφους. Αν όμως κανένας ψηφοφόρος δεν έχει δηλώσει εναλλακτική ψήφο, τότε η δεύτερη προσμέτρηση δεν αλλάζει το αποτέλεσμα. Στο παραπάνω παράδειγμα, ο Συνδυασμός Α θα παραμείνει πρώτος με 38% και ο επικεφαλής του θα εκλεγεί δήμαρχος.

Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Από τη μία, περιορίζει την ταλαιπωρία και το κόστος μιας δεύτερης Κυριακής. Από την άλλη, απαιτεί από τους πολίτες να κατανοήσουν καλά τη σημασία της εναλλακτικής ψήφου. Αν οι ψηφοφόροι την αγνοήσουν, το σύστημα μπορεί στην πράξη να οδηγήσει σε εκλογή δημάρχου με απλή σχετική πλειοψηφία.

Παράδειγμα χωρίς εναλλακτικές ψήφους

Ας υποθέσουμε ότι στις δημοτικές εκλογές τα αποτελέσματα είναι τα εξής:

Συνδυασμός Α: 38%
Συνδυασμός Β: 32%
Συνδυασμός Γ: 20%
Συνδυασμός Δ: 10%

Κανένας συνδυασμός δεν έχει περάσει το όριο του 42% συν μία ψήφο. Άρα ενεργοποιείται το δεύτερο στάδιο προσμέτρησης.

Στο δεύτερο στάδιο εξετάζεται αν υπάρχουν εναλλακτικές ψήφοι υπέρ των δύο πρώτων συνδυασμών. Αν όμως οι ψηφοφόροι των συνδυασμών Γ και Δ δεν έχουν δηλώσει καμία εναλλακτική επιλογή, τότε δεν προστίθεται καμία ψήφος στον Α ή στον Β.

Έτσι, το αποτέλεσμα παραμένει όπως ήταν στην αρχική καταμέτρηση:

Συνδυασμός Α: 38%
Συνδυασμός Β: 32%

Σε αυτή την περίπτωση, ο Συνδυασμός Α ανακηρύσσεται επιτυχών, επειδή έχει τη σχετική πλειοψηφία. Δηλαδή είναι πρώτος, έστω και αν δεν έχει ξεπεράσει το 42%.

Αν πρόκειται για την Τριφυλία, όπου το Δημοτικό Συμβούλιο έχει 25 έδρες, ο Συνδυασμός Α, ως συνδυασμός του δημάρχου, παίρνει τα 3/5 των εδρών, δηλαδή 15 δημοτικούς συμβούλους. Οι υπόλοιπες 10 έδρες κατανέμονται στους άλλους συνδυασμούς.

Παράδειγμα με εναλλακτικές ψήφους

Ας πάρουμε τώρα το ίδιο αρχικό αποτέλεσμα:

Συνδυασμός Α: 38%
Συνδυασμός Β: 32%
Συνδυασμός Γ: 20%
Συνδυασμός Δ: 10%

Και πάλι κανείς δεν έχει περάσει το 42% συν μία ψήφο, οπότε πάμε στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης.

Αυτή τη φορά, όμως, αρκετοί ψηφοφόροι των συνδυασμών Γ και Δ έχουν δηλώσει εναλλακτική ψήφο. Για παράδειγμα, ένα μέρος τους έχει επιλέξει ως δεύτερη προτίμηση τον Συνδυασμό Α και ένα άλλο μέρος τον Συνδυασμό Β.

Αν μετά την προσμέτρηση των εναλλακτικών ψήφων το αποτέλεσμα διαμορφωθεί ως εξής:

Συνδυασμός Α: 43%
Συνδυασμός Β: 47%

τότε νικητής δεν είναι ο αρχικά πρώτος Συνδυασμός Α, αλλά ο Συνδυασμός Β, επειδή μετά την προσθήκη των εναλλακτικών ψήφων συγκεντρώνει περισσότερες ψήφους.

Σε αυτή την περίπτωση, δήμαρχος εκλέγεται ο επικεφαλής του Συνδυασμού Β.

Και εδώ, εφόσον πρόκειται για δήμο όπως η Τριφυλία με 25μελές Δημοτικό Συμβούλιο, ο Συνδυασμός Β, ως επιτυχών συνδυασμός, παίρνει 15 έδρες. Οι υπόλοιπες 10 έδρες κατανέμονται στους άλλους συνδυασμούς με βάση την αρχική τους εκλογική δύναμη.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι εναλλακτικές ψήφοι μπορούν να αλλάξουν τον νικητή μόνο στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης. Αν δεν υπάρχουν εναλλακτικές ψήφοι, τότε ο πρώτος της αρχικής καταμέτρησης παραμένει νικητής.

Για τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, η μάχη του σταυρού παραμένει καθοριστική. Σε δήμο με 25μελές Δημοτικό Συμβούλιο, ο εκλογέας μπορεί να βάλει έως τέσσερις σταυρούς σε υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους του συνδυασμού που επιλέγει. Αυτό σημαίνει ότι η προσωπική απήχηση κάθε υποψηφίου εξακολουθεί να παίζει μεγάλο ρόλο. Δεν αρκεί μόνο η δυναμική του υποψήφιου δημάρχου ή του συνδυασμού. Κάθε υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος θα πρέπει να διεκδικήσει σταυρούς σε όλο τον δήμο, να έχει σαφές πολιτικό και τοπικό στίγμα και να πείσει τους πολίτες ότι μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη λειτουργία του Δημοτικού Συμβουλίου. Υπάρχει επίσης η πρόβλεψη για υποψηφίους άνευ σταυρού. Σε ένα Δημοτικό Συμβούλιο 25 μελών, κάθε συνδυασμός μπορεί να έχει έως δύο τέτοιους υποψηφίους. Οι επιλογές αυτές είναι πολιτικά σημαντικές, καθώς μπορούν να ενισχύσουν το ψηφοδέλτιο με πρόσωπα που ο επικεφαλής θεωρεί κρίσιμα για τη διοίκηση, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να προκαλέσουν εσωτερικές ισορροπίες και αντιδράσεις.